Od obrazu do jednoznacznego zalecenia
Badanie przesiewowe wykonuje się u osób bez objawów. Zadaniem radiologa jest wychwycić guzki wymagające uwagi, nie kierując na zbędną diagnostykę osób ze zmianami łagodnymi. Każde badanie przechodzi tę samą ścieżkę.
Sprawdzenie jakości i kompletności badania
Oceniamy, czy objęto całe płuca i czy jakość obrazu pozwala na ocenę. Jeżeli nie, wynik otrzymuje kategorię 0 z informacją, czego brakuje.
Wykrycie i pomiar guzków
Przeglądamy rekonstrukcje cienkowarstwowe ze wsparciem oprogramowania CAD. Każdy istotny guzek ma podany typ (lity, częściowo lity, niesolidny typu matowej szyby), wymiar średni z dokładnością do 0,1 mm i objętość w mm³.
Porównanie z wcześniejszymi badaniami
O postępowaniu często decyduje zmiana w czasie, a nie sama wielkość. Za wzrost przyjmuje się zwiększenie wymiaru średniego o ponad 1,5 mm w ciągu 12 miesięcy. Dlatego prosimy o dostęp do wszystkich poprzednich TK klatki piersiowej.
Przypisanie kategorii Lung‑RADS
Całe badanie dostaje jedną kategorię od 0 do 4, wyznaczoną przez guzek najbardziej podejrzany.
Zalecenie z terminem
Do kategorii przypisane jest konkretne postępowanie: kontrola za 12, 6 lub 3 miesiące albo skierowanie do dalszej diagnostyki. Termin liczy się od daty opisywanego badania.
Znaleziska poza guzkami płuc
NDTK pokazuje też serce, aortę, śródpiersie i górną część jamy brzusznej. Istotne ustalenia niezwiązane z rakiem płuca, na przykład nasilone zwapnienia tętnic wieńcowych, rozedmę czy tętniaka aorty, oznaczamy modyfikatorem S wraz z zaleceniem.
Opis strukturyzowany i kontakt
Otrzymują Państwo podpisany opis w stałym układzie: porównanie, technika, guzek wiodący, pozostałe ustalenia, wnioski z kategorią i zaleceniem. W przypadkach niejednoznacznych radiolog opisujący jest dostępny do konsultacji.
Kto za co odpowiada
Radiolog odpowiada za interpretację obrazu i treść zalecenia. Prowadzenie uczestnika przez program pozostaje po stronie placówki.
Placówka
- Kwalifikacja uczestników do programu
- Wykonanie NDTK zgodnie z protokołem niskodawkowym
- Przesłanie badania DICOM z danymi klinicznymi i wcześniejszymi badaniami
- Przekazanie wyniku uczestnikowi
- Pilnowanie terminów badań kontrolnych
- Skierowanie do pulmonologa lub torakochirurga przy kategorii 4
Radiolog RECIST
- Ocena jakości i kompletności badania
- Detekcja, pomiar i wolumetria guzków
- Porównanie z całą dostępną historią obrazową
- Kategoria Lung‑RADS i zalecenie z terminem
- Zgłoszenie istotnych znalezisk dodatkowych (S)
- Opis w uzgodnionym czasie i konsultacja z lekarzem placówki
Szczegółowy zakres, czas opisu i sposób przekazywania wyników pilnych określa umowa z placówką.
Jeden wynik, jedno zalecenie
Lung‑RADS to opracowany przez American College of Radiology system raportowania badań przesiewowych płuc. Zamienia opis guzków na kategorię, do której przypisane jest konkretne postępowanie. Dzięki temu ten sam obraz prowadzi do tej samej decyzji niezależnie od tego, kto opisuje badanie.
Co się dzieje ze 100 badanymi osobami
Każda sylwetka to jedna osoba. Liczby odpowiadają szacunkom ACR dla populacji badanej przesiewowo.
Około 84 na 100 osób otrzymuje wynik ujemny (kategoria 1 lub 2) i wraca na badanie za rok. Kategoria 4X dotyczy mniej niż 1 na 100 badań, a modyfikator S pojawia się w około 10 na 100.
0 · Badanie niekompletne ok. 1 na 100
- Co to znaczy
- Kategorii nie można jeszcze ustalić. To wynik tymczasowy.
- Typowy powód
- Czekamy na wcześniejsze TK do porównania, część płuc nie została objęta badaniem albo obraz sugeruje zmiany zapalne lub infekcyjne.
- Co dalej
- Uzupełnienie badania: dostarczenie badań poprzednich, dodatkowe badanie TK albo NDTK za 1–3 miesiące przy podejrzeniu zapalenia.
1 · Wynik ujemny 39 na 100
- Co to znaczy
- Brak guzków płuc albo guzki o pewnych cechach łagodnych.
- Typowy obraz
- Guzek z typowymi zwapnieniami lub zawierający tkankę tłuszczową.
- Co dalej
- NDTK za 12 miesięcy w ramach programu.
2 · Zmiana łagodna 45 na 100
- Co to znaczy
- Guzki są obecne, ale ich wygląd lub powolne zachowanie w czasie wskazuje na charakter łagodny. To nadal wynik ujemny.
- Typowy obraz
- Guzek lity poniżej 6 mm w pierwszym badaniu, guzek przylegający do opłucnej o gładkich zarysach, guzek typu matowej szyby poniżej 30 mm.
- Co dalej
- NDTK za 12 miesięcy w ramach programu.
3 · Zmiana prawdopodobnie łagodna 9 na 100
- Co to znaczy
- Ryzyko złośliwości jest niskie, ale guzek wymaga wcześniejszego sprawdzenia, czy nie rośnie.
- Typowy obraz
- Guzek lity od 6 do poniżej 8 mm w pierwszym badaniu albo nowy guzek lity od 4 do poniżej 6 mm.
- Co dalej
- NDTK za 6 miesięcy. Jeżeli zmiana jest wtedy stabilna lub mniejsza, uczestnik wraca do kategorii 2 i rytmu rocznego.
4A · Zmiana podejrzana 4 na 100
- Co to znaczy
- Guzek wymaga szybkiej kontroli. Większość takich zmian nadal okazuje się łagodna.
- Typowy obraz
- Guzek lity od 8 do poniżej 15 mm w pierwszym badaniu, rosnący guzek lity poniżej 8 mm albo nowy guzek od 6 do poniżej 8 mm.
- Co dalej
- NDTK za 3 miesiące. Przy litym komponencie 8 mm lub większym można rozważyć PET/TK.
4B · Zmiana bardzo podejrzana 2 na 100
- Co to znaczy
- Uczestnik wychodzi z rytmu przesiewowego i wymaga diagnostyki. Kategoria nie jest rozpoznaniem raka.
- Typowy obraz
- Guzek lity 15 mm lub większy w pierwszym badaniu, nowy lub rosnący guzek lity 8 mm lub większy.
- Co dalej
- Skierowanie do dalszej oceny klinicznej. Zwykle diagnostyczne TK klatki piersiowej, PET/TK lub pobranie materiału tkankowego, zależnie od oceny klinicznej i chorób współistniejących.
4X · Dodatkowe cechy podejrzane poniżej 1 na 100
- Co to znaczy
- Guzek kategorii 3 lub 4, któremu towarzyszą cechy zwiększające podejrzenie raka płuca.
- Typowy obraz
- Spikularne zarysy, powiększone węzły chłonne, cechy przerzutów.
- Co dalej
- Jak przy kategorii 4B: pilna dalsza diagnostyka.
S · Istotne znalezisko dodatkowe ok. 10 na 100
- Co to znaczy
- Litera dopisywana do kategorii 0–4, na przykład „2S”. Informuje o istotnym ustaleniu niezwiązanym z rakiem płuca.
- Typowy obraz
- Nasilone zwapnienia tętnic wieńcowych, tętniak aorty, zaawansowana rozedma, zmiana w nadnerczu lub tarczycy.
- Co dalej
- Postępowanie właściwe dla znaleziska, wskazane w opisie. Kategoria liczbowa i termin kontroli płuc pozostają bez zmian.
Wielkość ma znaczenie, ale nie tylko ona
Dla guzka litego wykrytego w pierwszym badaniu progi wyglądają tak. Koła zachowują wzajemne proporcje (1 mm = 4 px).
Dla guzków nowych i rosnących progi są niższe, a dla guzków częściowo litych i typu matowej szyby obowiązują osobne kryteria. Dlatego kategorię ustala radiolog na podstawie całego obrazu i porównania z poprzednimi badaniami, a nie samego wymiaru.
Co wynik oznacza dla organizacji programu
Kategoria przekłada się wprost na to, kiedy uczestnik powinien wrócić. Terminy liczy się od daty badania, którego dotyczy opis.
| Kategoria | Następny krok | Udział badań |
|---|---|---|
| 1 i 2 | NDTK za 12 miesięcy | ok. 84% |
| 3 | NDTK za 6 miesięcy | ok. 9% |
| 4A | NDTK za 3 miesiące, ewentualnie PET/TK | ok. 4% |
| 4B i 4X | Skierowanie do dalszej diagnostyki | ok. 2–3% |
| 0 | Uzupełnienie badania lub NDTK za 1–3 miesiące | ok. 1% |
O co najczęściej pytają placówki
Czy kategoria 4 oznacza raka płuca?
Nie. Wynik dodatni badania przesiewowego (kategoria 3 lub 4) oznacza, że zmiana wymaga wcześniejszej kontroli lub diagnostyki. Rozpoznanie stawia się dopiero na podstawie dalszych badań. Podobnie wynik ujemny (kategoria 1 lub 2) nie wyklucza choroby raz na zawsze, dlatego badanie powtarza się co rok.
Dlaczego prosimy o poprzednie badania?
Guzek stabilny od lat i guzek, który urósł o 2 mm w pół roku, mogą mieć ten sam wymiar, a trafiają do różnych kategorii. Bez porównania radiolog musi przyjąć ostrożniejszą ocenę albo nadać tymczasową kategorię 0.
Co zrobić, gdy w opisie jest litera S?
Zalecenie dotyczące znaleziska dodatkowego jest wpisane we wnioskach. Zwykle wystarcza przekazanie informacji lekarzowi POZ lub właściwemu specjaliście. Termin kolejnego NDTK wynika nadal z kategorii liczbowej.
Czy kategoria może się obniżyć?
Tak. Guzek kategorii 3 stabilny po 6 miesiącach przechodzi do kategorii 2. Guzek kategorii 4A stabilny po 3 miesiącach przechodzi do kategorii 3.
Co się dzieje po rozpoznaniu raka płuca?
Kolejne badania obrazowe nie są już badaniami przesiewowymi i nie podlegają skali Lung‑RADS. Służą ocenie zaawansowania i odpowiedzi na leczenie.